8 ความสัมพันธ์แบบพึ่งพาอาศัยกันใต้น้ำอันน่าทึ่ง
scuba divingenvironmentmarine lifeoceansymbiosis
unsplash
ความหลากหลายอันน่าทึ่งของมหาสมุทรทั่วโลกและความซับซ้อนของสิ่งมีชีวิตต่าง ๆ เปิดโอกาสให้ความสัมพันธ์แบบพึ่งพาอาศัยกันพัฒนาไปอย่างน่าอัศจรรย์ ความสัมพันธ์แบบพึ่งพาอาศัยกันนี้พบได้ทั่วโลก (ทั้งเหนือและใต้คลื่น) และเป็นสัญญาณบ่งชี้ว่าระบบนิเวศมีความสมดุลและเจริญเติบโตเต็มที่ ก่อให้เกิดปฏิสัมพันธ์ระหว่างสายพันธุ์ที่น่าสนใจ เราจะมาศึกษาแนวทางปฏิบัติที่น่าสนใจเกี่ยวกับความสัมพันธ์แบบพึ่งพาอาศัยกันในมหาสมุทร พร้อมตัวอย่างอีกแปดตัวอย่าง
แล้วความสัมพันธ์แบบพึ่งพาอาศัยกันคืออะไร และมีรูปแบบใดบ้างที่เกิดขึ้นในมหาสมุทรของเรา? มหาสมุทรของเรามีความสัมพันธ์แบบพึ่งพาอาศัยกัน 3 รูปแบบหลัก ได้แก่ ภาวะพึ่งพาอาศัยกัน ภาวะพึ่งพาอาศัยกัน และภาวะปรสิต
ความสัมพันธ์แบบพึ่งพาอาศัยกัน (symbiotic relationship) อาจหมายถึงปฏิสัมพันธ์ระหว่างสิ่งมีชีวิตสองชนิด ซึ่งอาจเป็นได้ทั้งประโยชน์ เป็นกลาง หรือเป็นอันตราย เราจะพิจารณาความสัมพันธ์แบบพึ่งพาอาศัยกันประเภทต่างๆ และยกตัวอย่างของแต่ละประเภท
การอยู่ร่วมกันแบบนี้เป็นประโยชน์ต่อทั้งสองฝ่าย (symbionts) ที่เกี่ยวข้อง ประโยชน์ที่ symbionts จะได้รับ ได้แก่ อาหาร การป้องกัน และที่อยู่อาศัย ตัวอย่างที่ดีที่สุดในโลกใต้ทะเลคือการพึ่งพาอาศัยกันระหว่างโพลิปปะการังและสาหร่ายซูแซนเทลลี ซึ่งสาหร่ายจะได้รับออกซิเจนจากเนื้อเยื่อของปะการังที่มีชีวิต และในทางกลับกัน สาหร่ายจะผลิตน้ำตาลผ่านการสังเคราะห์แสงเพื่อเป็นอาหารหลักของปะการัง
ภาวะพึ่งพาอาศัยกันแบบนี้หมายถึงการที่สัตว์หนึ่งได้รับประโยชน์โดยไม่มีผลกระทบอย่างมีนัยสำคัญต่อสัตว์อื่น ภาวะพึ่งพาอาศัยกันอาจรวมถึงการขนส่ง (การอาศัยขน เกล็ด และผิวหนัง) ที่อยู่อาศัย หรือปรากฏการณ์ที่เรียกว่าเมตาไบโอซิส ซึ่งสัตว์หนึ่งใช้สิ่งของที่สัตว์อื่นสร้างขึ้นหลังจากตาย ปูเสฉวนที่ใช้เปลือกหอยเป็นตัวอย่างที่ดีของภาวะพึ่งพาอาศัยกัน
การอยู่ร่วมกันแบบนี้คือการที่สัตว์หนึ่งตัวได้รับประโยชน์ ในขณะที่ตัวผู้ถูกอาศัยกลับได้รับอันตราย ปรสิตสามารถพบได้ทั้งภายในและภายนอกร่างกายเป็นระยะๆ เนื่องจากพวกมันใช้ประโยชน์จากสิ่งมีชีวิตที่มันอาศัยอยู่เพื่อประโยชน์ของตนเอง โดยมักทำหน้าที่ต่างๆ เช่น ดูดเลือดหรือดูดซึมสารอาหารในระบบทางเดินอาหาร
มหาสมุทรเป็นที่อยู่ของความสัมพันธ์แบบพึ่งพาอาศัยกันหลากหลายรูปแบบที่พบได้ทั่วโลก เราจะมาดูตัวอย่างบางส่วนที่พบใต้น้ำ รวมถึงสิ่งมีชีวิตที่เกี่ยวข้องและประเภทของความสัมพันธ์นั้น
ความสัมพันธ์แบบพึ่งพาอาศัยกันนี้เป็นสิ่งที่นักดำน้ำมักพบเห็นได้ทั่วไปในบริเวณทรายตื้นๆ ของสถานที่ท่องเที่ยวเขตร้อนหลายแห่ง กุ้ง อัลเฟดเป็นสัตว์ขุดโพรงและขุดอุโมงค์ที่ยอดเยี่ยม ส่วนปลาบู่มีสายตาที่เฉียบคมและคอยเฝ้าระวังอันตรายที่อาจเกิดขึ้น
กุ้งมีสายตาไม่ดี จึงอาศัยหนวดรับความรู้สึกเพื่อติดต่อกับปลาบู่ นอกจากนี้ ปลาบู่ยังสามารถปล่อยสารเคมีออกมาเพื่อบอกกุ้งไม่ให้ออกจากโพรง ปลาบู่มีบ้านที่ปลอดภัย และกุ้งก็มีเจ้าหน้าที่รักษาความปลอดภัยของตัวเอง ซึ่งเป็นตัวอย่างของความสัมพันธ์แบบพึ่งพาอาศัยกัน
นักล่าแนวปะการังที่ประสบความสำเร็จอย่างมากสองคนนี้ กลายเป็นคู่หูที่น่าเกรงขามเมื่อร่วมมือกันค้นหาเหยื่อในแนวปะการัง ปลาหมึกยักษ์ที่มีความยืดหยุ่นสามารถเข้าถึงบริเวณแนวปะการังที่ ปลาเก๋า เข้าถึงไม่ได้ และการปรากฏตัวของปลาเก๋าที่ทำให้เกิดความตื่นตระหนกมักทำให้ปลาตัวเล็กและสัตว์จำพวกกุ้งเข้าไปในเส้นทางของ ปลาหมึกยักษ์
การทำงานร่วมกันเป็นทีมหมายถึงอัตราความสำเร็จในการล่าแต่ละครั้งจะสูงขึ้น และสัตว์ทั้งสองตัวจะได้กินอาหารอร่อยๆ นี่ก็เป็นตัวอย่างของการพึ่งพาอาศัยกันในมหาสมุทรเช่นกัน
สัตว์ทะเลขนาดใหญ่ เช่น ปลา กระเบน แมนตา เต่าทะเล ขนาดใหญ่ วาฬ และ ฉลามวาฬ มักมีเรโมราห้อยอยู่บริเวณใต้ท้องหลายอัน โดยทั่วไปแล้ว เรโมราเหล่านี้ไม่ก่อให้เกิดอันตรายต่อสัตว์ แม้ว่าสัตว์ขนาดเล็กกว่าจะดูน่ารำคาญก็ตาม!
เรโมราให้บริการสปาแก่สิ่งมีชีวิตขนาดใหญ่โดยการกินปรสิตและผิวหนังที่ตายแล้ว พวกมันใช้ครีบหลังที่ดัดแปลงเป็นฐานดูดน้ำ และได้รับอาหารฟรีขณะเดียวกันก็รักษาความสะอาดของสิ่งมีชีวิตที่อาศัยอยู่ร่วมกัน นี่เป็นความสัมพันธ์แบบพึ่งพาอาศัยกัน แต่ก็มีองค์ประกอบแบบพึ่งพาอาศัยกันด้วยเช่นกัน
สัตว์ไม่มีกระดูกสันหลังปรสิตเหล่านี้สามารถพบได้ในปลาหลากหลายสายพันธุ์ทั่วโลก และโดยทั่วไปจะพบบริเวณหัวของปลาที่ได้รับผลกระทบ พวกมันจะเกาะกินบริเวณที่มันจมปากลงไปได้ และเริ่มได้รับสารอาหารโดยตรงจากกระแสเลือดของปลา
เหงือก ตา และแม้แต่ลิ้นของปลา ถือเป็นตำแหน่งสำคัญของสิ่งมีชีวิตเหล่านี้ที่มีลักษณะคล้ายแมลงกินเม็ด (pill bug) ที่มีลำตัวเป็นปล้อง ปลาไม่ได้ประโยชน์อะไรจากสิ่งนี้ และด้วยเหตุนี้ มันจึงเป็นความสัมพันธ์แบบปรสิต
ปูเสฉวน สามารถระบุได้ง่ายด้วยการใช้กระดองทั้งเมื่อเป็นปูบกและปูใต้น้ำ กระดองมีความแข็งแรง พกพาสะดวก และทนทาน ช่วยปกป้องขณะเคลื่อนที่ อีกทั้งยังมีพร้อมจำหน่ายทั้งในบริเวณใกล้เคียงหรือในสิ่งแวดล้อมทางทะเล
เนื่องจากปูเสฉวนเข้าถึงเปลือกเหล่านี้ได้ก็ต่อเมื่อหอยกาบเดี่ยวตายลงแล้ว ความสัมพันธ์นี้จึงเป็นแบบพึ่งพาอาศัยกัน แต่ที่เจาะจงกว่านั้นคือ ปูเสฉวนใช้เปลือกหลังจากเจ้าของตายลง
ความสัมพันธ์ระหว่างปะการังและสาหร่ายที่สำคัญยิ่งในเนื้อเยื่อถือเป็นการอยู่ร่วมกันอย่างพึ่งพาอาศัยกันที่โด่งดังที่สุดแห่งหนึ่งของโลก ทำให้เกิดโครงสร้างเพียงชนิดเดียวที่สิ่งมีชีวิตที่มองเห็นได้จากอวกาศสร้างขึ้น นั่นก็คือ แนวปะการัง เกรทแบร์ริเออร์รีฟ
โพลิปปะการังมีโครงกระดูกเป็นแคลเซียมคาร์บอเนต และมีนีมาโทซิสต์ที่ต่อยได้อยู่บริเวณแขนที่ทำหน้าที่หาอาหาร ซึ่งทำให้โพลิปปะการังเป็นป้อมปราการสำหรับสาหร่ายซูแซนเทลลีที่อาศัยอยู่ในเนื้อเยื่อ
สาหร่ายซึ่งปลอดภัยจากอันตรายในน้ำทะเล ซึ่งแพลงก์ตอนสัตว์จะกินมันอย่างรวดเร็ว เป็นแหล่งอาหารของปะการังมากถึง 90% จากการสังเคราะห์แสง ไม่ต้องสงสัยเลยว่าเป็นหนึ่งในความสัมพันธ์แบบพึ่งพาอาศัยกันที่มีชื่อเสียงที่สุดในโลก
หนึ่งในปฏิสัมพันธ์ที่แปลกประหลาดที่สุดในรายการของเรา ปลาตกเบ็ดตัวผู้ในทะเลลึกมีภารกิจที่ยากลำบากในการหาคู่ ดังนั้นเมื่อพวกมันหาคู่ได้ พวกมันจึงต้องฉวยโอกาส พวกมันกัดตัวเมียและเกาะติดแน่น ทำให้ขากรรไกรของพวกมันผสานเข้ากับตัวของตัวเมีย ตัวเมียนำอสุจิของตัวเมียไปใช้ในการผสมพันธุ์ไข่ แต่ตัวผู้ยังคงมีชีวิตอยู่และได้รับสารอาหารจากร่างกายของเธอ การผสมผสานที่แปลกประหลาดของปรสิตและการพึ่งพาอาศัยกันเล็กน้อย
สัตว์ที่ให้บริการทำความสะอาดแนวปะการังดูเหมือนจะไม่สามารถถูกแตะต้องได้เนื่องจากสิ่งที่พวกมันมอบให้กับสัตว์รอบข้าง โดยส่วนใหญ่แล้วจะเป็นปลาหมอทะเลในแถบอินโด-แปซิฟิก และปลาบู่หรือกุ้งในทะเลแคริบเบียน พวกมันจะว่ายเข้าไปในปากปลานักล่าและจับปรสิต เซลล์ผิวหนังที่ตายแล้ว และเศษซากต่างๆ พวกมันจะได้กินอาหารฟรีและมีชีวิตที่ปลอดภัย ขณะที่ปลาตัวอื่นๆ จะได้รับการทำความสะอาดสปา/ฟัน ความสัมพันธ์แบบพึ่งพาอาศัยกันอีกประการหนึ่งในทะเล
นี่เป็นเพียงตัวอย่างแปดประการของความสัมพันธ์แบบพึ่งพาอาศัยกันมากมายที่เกิดขึ้นในมหาสมุทรของเราทุกวัน
บทความนี้ได้รับการแปลโดยอัตโนมัติและอาจมีข้อผิดพลาดเล็กน้อย โปรดอ้างอิงจากฉบับภาษาอังกฤษต้นฉบับหากมีข้อสงสัย